रोजगारासाठी गावातून स्थलांतर, शेतीकडे वाढती पाठ; मात्र चापडीतील शेतकऱ्यांनी एकजुटीने टिकवला शेतीचा वारसा!
माणगाव | प्रतिनिधी – राम भोस्तेकर
आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या युगात माणुसकी, एकोपा आणि सामूहिक श्रमाची परंपरा हळूहळू लोप पावत असताना माणगाव तालुक्यातील चापडी गावाने मात्र संपूर्ण समाजासमोर एक आदर्श निर्माण केला आहे. गेल्या तब्बल ५० ते ६० वर्षांपासून या गावातील शेतकरी एकत्र येऊन सामुदायिक पद्धतीने शेती करण्याची परंपरा आजही जपत आहेत. ‘एकीचे बळ, मिळते फळ’ या म्हणीचा खरा अर्थ चापडी गावातील शेतकऱ्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिला आहे.
एकीकडे ग्रामीण भागातील शेती दिवसेंदिवस खर्चिक होत चालली आहे. वाढती महागाई, शेतीसाठी लागणाऱ्या मजुरांची कमतरता, खत-बियाण्यांचे वाढते दर, बदलते हवामान आणि शेतीमालाला अपेक्षित भाव मिळत नसल्यामुळे अनेक शेतकरी शेतीकडे पाठ फिरवत असल्याचे चित्र पाहायला मिळते. त्यातच ग्रामीण भागात रोजगाराच्या पुरेशा संधी उपलब्ध नसल्यामुळे अनेक कुटुंबांना उदरनिर्वाहासाठी मुंबई, पुणे तसेच इतर शहरांकडे स्थलांतर करावे लागत आहे. अशा परिस्थितीतही चापडी गावातील शेतकऱ्यांनी आपल्या पूर्वजांनी सुरू केलेली सामूहिक शेतीची परंपरा टिकवून ठेवली आहे.
पिढ्यान्पिढ्या जपली जातेय एकजुटीची परंपरा!
चापडी गावाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील शेतकऱ्यांमधील एकोपा आणि परस्पर सहकार्याची भावना. गावातील शेतकरी एकत्र येऊन एकमेकांच्या शेतीकामात मदत करतात. कोणत्याही एका शेतकऱ्याचे काम असले तरी त्यासाठी सर्वांनी एकत्र येऊन श्रमदान करणे, एकमेकांच्या अडचणी समजून घेणे आणि शेतीची कामे सामूहिक पद्धतीने पूर्ण करणे, ही परंपरा गेल्या अनेक दशकांपासून सुरू आहे.
पूर्वीच्या काळात ग्रामीण भागात एकमेकांच्या मदतीने शेतीची कामे करण्याची पद्धत मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित होती. मात्र काळाच्या ओघात बदलती जीवनशैली, रोजगारासाठी होणारे स्थलांतर आणि शेतीतील वाढते यांत्रिकीकरण यामुळे अशा परंपरा दुर्मीळ होत चालल्या आहेत. तरीदेखील चापडी गावाने आपली वेगळी ओळख कायम ठेवली आहे.
शेती परवडत नसतानाही शेतकऱ्यांची मातीशी नाळ कायम!
शेती हा केवळ व्यवसाय नसून शेतकऱ्यांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. आपल्या पूर्वजांनी घाम गाळून कसलेली जमीन, गावाची संस्कृती आणि परंपरा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवण्याची जबाबदारी चापडी गावातील शेतकरी पार पाडत आहेत.
आज अनेक ठिकाणी शेती करणे आर्थिकदृष्ट्या परवडत नसल्यामुळे जमिनी पडीक राहण्याचे प्रमाण वाढत आहे. तरुण पिढी रोजगाराच्या शोधात शहरांकडे वळत आहे. परिणामी ग्रामीण भागातील शेती आणि गावगाड्यापुढे अनेक प्रश्न उभे राहत आहेत. अशा कठीण परिस्थितीत चापडी गावातील शेतकऱ्यांनी सामूहिक शेतीच्या माध्यमातून एकमेकांना आधार देत शेतीशी असलेले नाते कायम ठेवले आहे.
चापडी गावाचा आदर्श इतर गावांनीही घ्यावा!
सामुदायिक शेतीमुळे केवळ शेतीची कामेच सुलभ होत नाहीत, तर गावातील सामाजिक एकोपा, आपुलकी, विश्वास आणि परस्पर सहकार्याची भावनाही अधिक दृढ होते. सुख-दुःखात एकमेकांच्या पाठीशी उभे राहण्याची शिकवण अशा परंपरांमधून मिळते.
आज समाजात अनेक कारणांमुळे माणसामाणसांतील अंतर वाढत असताना चापडी गावातील शेतकरी मात्र एकजुटीचा संदेश देत आहेत. गावातील ही परंपरा म्हणजे ग्रामीण संस्कृतीचे जिवंत उदाहरण असून इतर गावांतील शेतकऱ्यांनीही यातून प्रेरणा घेण्याची गरज आहे.
ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मितीची गरज!
चापडी गावाने शेतीची परंपरा जपली असली तरी ग्रामीण भागातील बेरोजगारीचा प्रश्न गंभीर बनत चालला आहे. गावातील तरुणांना स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्यास शेतीसोबतच पूरक व्यवसायांनाही चालना मिळू शकते. दुग्धव्यवसाय, शेळीपालन, कृषी प्रक्रिया उद्योग तसेच इतर लघुउद्योगांच्या माध्यमातून गावातील तरुणांना रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी शासनाने ठोस उपाययोजना करण्याची गरज आहे.
शेतकऱ्यांना आधुनिक शेतीविषयक मार्गदर्शन, सिंचन सुविधा, शासकीय योजनांचा लाभ आणि शेतीमालाला योग्य बाजारपेठ मिळाल्यास सामूहिक शेतीच्या या परंपरेला अधिक बळ मिळू शकते.
५० ते ६० वर्षांची परंपरा म्हणजे गावाच्या एकजुटीचा अभिमान!
आजच्या काळात स्वतःच्या स्वार्थासाठी धावणाऱ्या समाजाला चापडी गावातील शेतकऱ्यांनी एक महत्त्वाचा संदेश दिला आहे. एकट्याने केलेल्या प्रयत्नांपेक्षा एकजुटीने केलेले श्रम अधिक परिणामकारक ठरतात. गावाचा विकास हा केवळ रस्ते, इमारती आणि भौतिक सुविधांपुरता मर्यादित नसून गावातील माणसांमधील एकोपा, सहकार्य आणि जिव्हाळा यातूनही तो घडत असतो.
गेल्या पाच ते सहा दशकांपासून सुरू असलेली ही सामुदायिक शेतीची परंपरा पुढील पिढीनेही तितक्याच अभिमानाने जपावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
माणगाव तालुक्यातील चापडी गाव हे केवळ शेती करणारे गाव नसून एकजूट, कष्ट, संस्कृती आणि सामूहिक सहकार्याचा आदर्श जपणारे गाव म्हणून ओळख निर्माण करत आहे. बदलत्या काळातही आपल्या मातीशी आणि माणसांशी नाते जपणाऱ्या चापडीतील शेतकऱ्यांचा आदर्श निश्चितच प्रेरणादायी आहे.
विशेष चौकट :
गाव बदलले, काळ बदलला; पण चापडीच्या शेतकऱ्यांची एकजूट आजही कायम!
५० ते ६० वर्षांपूर्वी पूर्वजांनी सुरू केलेली एकमेकांच्या मदतीने शेती करण्याची परंपरा आजही चापडी गावात जपली जात आहे. रोजगारासाठी अनेकांना गाव सोडावे लागत असतानाही गावातील शेतकऱ्यांनी सामूहिक श्रमाचे महत्त्व कायम ठेवले आहे. ग्रामीण संस्कृतीतील सहकार्य, आपुलकी आणि बंधुभावाचा हा वारसा पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
‘शेती टिकली तर गाव टिकेल आणि गावात एकजूट टिकली तर संस्कृती टिकेल!’ — हाच संदेश चापडी गावाच्या परंपरेतून मिळतो.







